Nedir Bu Serbest Dalış?

Bugünlerde sıkça adını duyduğumuz ama bir çoğumuzun tam olarak ne olduğunu bilmediği serbest dalış, aslında oldukça eski bir tarihçeye sahip. Uzak doğuda yüzlerce yıldır insanların inci toplamak için nefeslerini tutarak dalışlar yaptığı ve geçimlerini bu sayede sağladıklarını biliyoruz.

Bajau balıkçılarını mutlaka duymuşsunuzdur. Geçtiğimiz yıllarda özellikle sosyal medyada çok fazla yer aldılar. ‘Suda yürüyen‘ bu insanlar, binlerce yıllık kültürün izlerini taşıyorlar.

Serbest Dalış Nedir?

Herhangi bir hava kaynağı (tüp gibi) olmaksızın yapılan dalıştır. Yani dalgıç yüzeyde tek bir nefes alır ve dalışının tamamını bu nefesle yapar.

Açık denizde ya da havuzda yapılabilen serbest dalış, çok ciddi bir konsantrasyon gerektirir. Antrenmanları oldukça yoğun olan serbest dalgıçlar, hem suda hem de karada çalışma yaparlar.

Daha derine gitmek, suda daha fazla mesafe kat edebilmek üzerine yapılan serbest dalış, bireysel bir spordur. Ancak iyi bir serbest dalgıç olabilmek için iyi bir ekibe ihtiyaç duyulur.

Serbest dalış, dalışa gönül veren, ekstrem sporları seven insanların haricinde, tıp dünyasını da hayrete düşürüyor. Çünkü bu spor, sadece nefes tutup inanılmaz derinliklere inilmesinin yanı sıra, bazı kurallara da meydan okuyor.

Serbest Dalışta Fizyoloji

Serbest dalışa başlayan dalgıç, bir süre önce bilimin sadece deniz memelilerinde gerçekleştiğine inandığı ‘Memeli Dalış Refleksi’ne maruz kalır. Memeli Dalış Refleksi (Dalıcı Memeli Refleksi), basıncın artmasına ve oksijensiz ortamda dalınmasına rağmen (anaerobik ortam) dalgıcı korur.

Yunus ve balina gibi deniz memelilerinde görülen Memeli Dalış Refleksi, muazzam bir olaydır.

Suyun yüzle teması, basıncın artması ve ısının azalması gibi dalışa başlama sinyalleri alan beyin, kalbi yavaşlatır. Bu yavaşlama, %10 ile %25 arasında olur. Kalbin yavaşlamasıyla oksijen ihtiyacı azalır. Daha derine gidildikçe kalp atışı daha da yavaşlar.

Dalış devam edildiği süre içinde kan ayak, bacak, el ve kollardan çekilir. Bunun sebebi, vücutta daha fazla oksijene ihtiyaç duyan beyni besleyebilmektir.

Guaillaume Nery’nin Free Fall (Serbest Düşüş) İsimli Videosu

Bir diğer adaptasyon ise vücut boşluklarında görülür. Basınçtan dolayı çökme olmaması adına, dalış esnasında serbest dalgıcın  vücut boşluklarına kan transferi olur. Akciğerde bulunan alveollerin içine kan plazması dolar. İç ve dış basınç eşitlenir, organlar zarar görmez.

Buna ek olarak, kan transferi sayesinde residüel akciğer hacmi (kuvvetli bir nefes verme sonrası akciğerde kalan hava) azalır (hava yerine kan plazması dolar) ve bu sayede serbest dalgıcın daha derine dalabilmesine olanak sağlar.

Kan transferi, suya girer girmez değil, derinlik belirli bir seviyenin üzerine çıkınca gerçekleşir. Antrenmansız biri için bu derinlik yaklaşık olarak 30 metre ve sonrasıdır.

Yüzeye gelindiğinde kan plazması geri emilir.

Serbest Dalış Kategorileri

1992’de Fransa’da kurulan AIDA (Association Internationale pour le Développement de l’Apnée – Uluslararası Serbest Dalış Geliştirme Birliği), dünyada serbest dalış konusunda söz sahibi kurumlardan biridir.

AIDA, serbest dalışı 8 kategoriye ayırır:

  1. Paletsiz Sabit Ağırlık: Dalgıç, palet ya da ip gibi kendisine itiş kuvveti sağlayan bir yardımcı malzeme olmadan dalışını yapar. Batabilmek için kullandığı ağırlıkla yüzeye geri döner, aşağıda ağırlık atmaz. Dalgıç, sadece kas gücünü kullanır, en zor serbest dalış disiplinidir.
  2. Sabit Ağırlık:  Dalgıç, palet/monopalet kullanabilir. Dalışa/yükselişe başlamak için birer kez referans ipini (yüzeyden dibe doğru gergin ve dik bir şekilde şamandıra ve ağırlıklarla sabitlenmiş ip) tutup kendini çekebilir. Dalışa başladığı ve yüzeye çıktığı ağırlık sabittir.
  3. Paletsiz Dinamik: Uzunluğu minimum 25 metre olan bir havuzda yapılır. Dalgıç, yatay olarak tek nefesle maksimum mesafe kat etmeye çalışır. Palet kullanılmaz.
  4. Paletli Dinamik: Paletsiz dinamikle tek farkı palet kullanılmasıdır. Ancak kol hareketlerinin kullanılması yasaktır.
  5. Statik Apnea: Açık deniz ya da havuzda yapılabilir. Dalgıç suda hareketsiz kalarak en uzun süre nefesini tutmaya çalışır. Vücut yüzeyde ya da suyun altında olabilir. Tabiî ki yüz, suyun altında kalmaya başladığında süre çalışmaya başlar.
  6. Free Immersion (Serbest Batış): Dalgıç palet kullanmaz. Sadece referans ipini çekerek kendine itiş kuvveti sağlar. Ağırlık, sabittir.
  7. Değişken Ağırlık: Bu disiplinde dalgıç, bir ağırlık sistemi ile (asansör benzeri) dalış başlar. İnebildiği derinliğe ulaştıktan sonra bu ağırlıktan kurtulur (asansörden ayrılır). Dalgıç yüzeye çıkarken istediği tekniği kullanabilir.Eskiden kafa üstü yapılan değişken ağırlıklı dalışlar, günümüzde kızaklar yardımıyla ‘önce ayaklar’ şeklinde gerçekleştiriliyor. Dünyaca ünlü  ‘Le Grand Bleu’ (Derinlik Sarhoşluğu) filminde yapılan dalışlar, bu kategorideydi.
  8. Limitsiz: Dalgıç, Değişken Ağırlık kategorisinde olduğu gibi bir kızak (asansör) yardımıyla suya iner, istediği yöntemle çıkar. Bu çıkış bir balonla dahi olabilir. Limitsiz, mutlak derinlik disiplinidir.

Bunlara ilave olarak, CMAS (Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques – Dünya Sualtı Etkinlikleri Konfederasyonu) bünyesinde bir de Küp Apnea (The Jump Blue) kategorisi yer alır.

Dalgıç, 15m x 15 m ebadındaki halat bir kare alanda en fazla mesafeyi kat etmeye çalışır.

Dünyada ve Ülkemizde Serbest Dalış

Türkiye’de serbest dalış denildiğinde kuşkusuz aklımıza ilk gelen isim Yasemin Dalkılıç. Kırdığı CMAS dünya rekorları ile kendisinden bir hayli söz ettiren Dalkılıç, şu anda anne olmanın mutluluğunu yaşıyor.

Bir belgesel dizisiyle tekrar suların ortasında görebileceğimiz Yasemin Dalkılıç, Türkiye’de bir çok kişiye serbest dalışı tanıttı ve sevdirdi. Devrim Cenk Ulusoy, Şahika Ercümen ve Derya Can gibi başarılı sporcularımıza dahi bir çok şey kattığını, yolun açılmasında ciddi bir emeği olduğunu düşünüyorum.

Dünyada, iki kurum tarafından (AIDA ve CMAS) gerçekleştirilen organizasyon ve serbest dalış yarışmaları yapılır.

Her kurum, kendi dünya rekortmenini belirler. Özetle, bir kategorinin, aslında iki adet dünya rekortmeni vardır.

Türkiye Sualtı Sporları Federasyonu, CMAS’ bağlı bulunduğu için ülkemiz serbest dalgıçlarının kırdığı rekorlar da CMAS rekorlarıdır.

Diğer bir deyişle, ben yarın ‘Murat Dünya Serbest Dalış Birliği‘ (MDSB) diye bir sistem geliştirdiğimi ve dünyaya bunu kabul ettirebildiğimi düşünün. Ertesi günü -örneğin- sabit ağırlık kategorisinde 10 metreye bir dalış yaparsam, (MDSB) Sabit Ağırlık dünya şampiyonu oluyorum.

Şimdi de CMAS ve AIDA’ YA ait dünya rekorlarına göz atalım:

En güncel örnek, Derya Can‘a ait rekorlardan biri. Değişken ağırlıkla (paletsiz, ip destekli) 71 metreye inen Derya Can, CMAS dünya rekorunu bu kategoride elinde bulunduruyor. AIDA’ da ise bu rekorun sahibi 127 metre ile Natalia Molchanova‘da.

CMAS (Paletli) Sabit Ağırlık kategorisi dünya rekoru 70 metre ile milli sporcumuz Şahika Ercümen‘e ait. AIDA’ da bu rekor 101 metre ile yine Natalia Molchanova‘nın.

Aynı kategoride, erkeklerde CMAS dünya rekoru 87 metre ile Devrim Cenk Ulusoy‘da bulunuyor. AIDA’ DA rekorun sahibi 128 metre ile Alexey Molchanov.

Serbest dalış, dünyanın en zorlu sporlarından biri. Yüksek konsantrasyon, istikrar, kararlılık ve yoğun idman gerektiriyor. Su ile buluşmak, bir çok insanı cezbediyor. Ancak serbest dalgıçlar, su ile buluşmanın bir adım ötesine geçiyor. Su ile evrimleşiyorlar. 

Kaynak:

http://en.wikipedia.org/wiki/Free-diving

http://en.wikipedia.org/wiki/Mammalian_diving_reflex

http://www.aidainternational.org/

http://www.cmas.org/

http://www.yasemindalkilic.com/tr/media-gallery/photos (fotoğraflar)

Fikrini söyle

*

CLOSE
CLOSE
Pin It