Nitrox: Zengin Havanın Hali Başkadır

Nitrox.

Bu kelimeyi mutlaka duymuşsunuzdur. Dalış merkezinde konuşan dalgıçlardan, dalış dergilerinden, belgesellerden…

Araba modifiye tutkunları da kendine pay çıkarır bu kelimeyi duyunca.. Nitro !

Ama bizimki dalışla alakalı, biraz farklı.

Enriched Air Nitrox diye geçer esasen literatürde. Yani Zenginleştirilmiş Hava ! 

Zenginleştirilmiş … Nasıl yani?

Daha derine mi gidilir bu Nitroxla, hava mıdır sadece, yoksa farklı gazlar da var mıdır içinde, dip zamanımı nı arttırır?!

Genelde Nitrox denilince hemen her dalgıcın bir fikri vardır ama net değildir.

Bugün bunu netleştirelim istedim.

Buyrun…

Sakin OlunKuru Hava Dalışı

Nitroxu anlatabilmek için önce kuru havanın ne olduğundan başlayalım.

Kuru hava …

Yani haftasonu dalışa gittiğinizde sırtınıza verilen tüpün içindeki gaz (okumanızı tavsiye ederim: Dalış Tüpünün İçinde Ne Var?).

Oksijen, azot ve diğer gazlardan oluşuyor. Kolaylaştırmak için yazımın geri kalanında, havanın sadece oksijen ve azottan oluştuğunu düşünerek yazacağım.

Bu yazıyı okurken aldığınız havayla üç aşağı beş yukarı aynı.

Sadece nem yok (bu yüzden kuru hava deniyor), toz yok, kir yok. Tertemiz hava.

Bu havanın %20’si oksijen, %80’i de azot. 

Kullandığımız tablolar ve bilgisayarlarımızın “air” yani kuru hava dalışı modunda bu yüzdeler kullanılıyor. Dalış bilgisayarımızın default yani varsayılan ayarı zaten kuru hava.

Nitrox Ne Peki?

Sizin, benim gibi bir kaç dalgıç oturmuşlar bir gün masaya.

Dalış ne güzeldi, ne hoştu derken konu dalışın daha da güvenli hale getirilmesine gelmiş.

Düşünmüşler…

Bizim başımıza en çok belayı açan şu azot” demişler.

Dekompresyon hastalığı, azot narkozu… Hep bu azotun başının altından çıkıyor. 

Hem inert (asal) gaz , yani vücutta tepkimeye girmiyor, hem de yaramazlık yapıyor diye düşünmüşler.

O zaman oksijeni daha çok koyalım şu tüpe, azotu düşürelim demişler.

Örneğin, azot %80, oksijen %20 olmasın şu tüpün içinde. Azot %60, oksijen de %40 olsun istemişler.

%40-%60 oranlı bu “genetiği değiştirilmiş havaya” da EAN40 (Enriched Air Nitrox) demişler. Hatta iki tane de kardeş yapmışlar; EAN32 ve EAN36. Yani birinde %32 oksijen, %68 azot, diğerinde de %36 oksijen, %64 azot olmuş.

Nitrox’un Yararları

nitrox

Foto: aquaticaddiction.com

İyi de bunu niye yapmışlar? Azot yüzdesi az olunca ne oluyor? Nitroxun faydaları nedir?

Liste aşağıdaki gibi.

  1. Daha uzun dip zamanı: Azot emilimi daha az olduğu için maksimum güvenli dalış limitiniz artıyor
  2. Daha kısa yüzey bekleme zamanı: Daha az azot emilimi, kuru havaya göre solunumla atılması gereken azot miktarının daha düşük olması demek
  3. Daha uzun mükerrer (gün içinde birden fazla) dalışlar: Nitrox, gün içinde birden fazla dalış yapanlar için özellikle çok avantajlı. Az azot emilimi, bir sonraki dalışınızda su altında kalacağınız süreyi de olumlu yönde etkiliyor. Bir örnek vermek gerekirse 70 feet (yaklaşık 21 metre) derinlikte 30 dakika kalmış bir nitrox dalıcısı (EAN32 ile), yine aynı derinliğe hemen inmek isterse maksimum 24 dakika orada kalabiliyor. Kuru hava ile dalmak isteyen birisi için bu süre 19 dakika.
  4. Daha az yorgunluk: Fazla azotun dezavantalaından biri de bizi biraz yorması. Nitroxda daha az yoruluyoruz.
  5. Daha kısa deco durakları: Bu, teknik dalgıçlar için. Sportif dalgıçlar lütfen decosuz dalışlar planlasın ve planlarına göre dalsınlar. Decolu dalışlar yapan bir teknik dalgıç daha az sayıda ve daha kısa deco beklemeleri yapar. Sebep yine daha az azot emilimi.

Nitrox Tehlikeli Olabilir Mi?

Nitroxun tehlikeli olabileceği bir nokta var. O da oksijenin kısmi basıncıyla ilgili.

Bir gaz karışımında (burada biz havadan bahsediyoruz), bu karışımı oluşturan her bir gazın tek başına yaptığa basınca kısmi basınç denir.

Örnekle anlatayım.

Bildiğimiz gibi deniz seviyesinde 1 atm basınç vardır.

Yani yüzeydeki havanın basıncı 1 atm’dir.

Havanın %20’si oksijen, %80’i azot olduğuna göre;

Toplam 1 atm lik basıncın 0.2’sini oksijen, 0.8’ini de azot oluşturur. 

Dalışa başlayıp 10 metreye indiğimizde ise ortam basıncı 1 amt’den 2 atm’e yükselir. Bu durumda da;

Toplam 2 atm’lik basıncı 0.4’ünü oksijen, 1.6’sını da azot oluşturur ve bu böyle devam eder.

Nitrox Tüpleri

Foto: http://lamaiscubadivers.com/

Oksijen Zehirlenmesi

Oksijen zehirlenmesi, oksijenin yüksek kısmi basınca sahip olmasından kaynaklanır.

Daha net bir şey söylemek gerekirse, oksijenin kısmi basıncı 1.6 atm olduğunda zehirlenme başlar. Oksijen zehirlenmesinin çok ciddi sonuçları olabilir. 

Kuru havayı düşünelim. Yüzeyde oksijenin 0.2 atm kısmi basıncı var (az önce konuştuğumuz gibi).

Deirnlik arttıkça havanın basıncı, dolayısıyla da oksijenin kısmi basıncı artıyor.

Derinlik saatimiz 70 metreyi gösterdiğinde ortam basıncı 8 atm. Oksijenin kısmi basıncı ise 1.6 atm’e denk geliyor. Yani bu derinlikten sonra oksijen zehirlenmesi ile karşı karşıya kalabiliriz.

Neyse ki sportif dalgıçlar için mutlak derinlik limiti olan 40 metreden çok daha derin.

Özetle, kuru hava ile sportif dalış limitlerinde kaldığınız sürece bir sorun yok. 

Gelelim nitroxa.

EAN40 ile dalıyorsunuz. Her şey güzel, daha uzun dip zamanı, daha az yüzey zamanı, daha az yorgunluk…

İşin matematiğine gelelim.

EAN40 ile yüzeyde havanın basıncı 1 atm iken, oksijenin kısmi basıncı 0.4 atm. Çünkü EAN40’ın %40’ı oksijen, %60’ı azot.

Daha yüzeydeyken dahi kuru havayla 10 metreye dalmış gibi etkileniyoruz oksijenden.

EAN40 ile 30 metreye daldığınız anda oksijenin kısmi basıncı 1.6 atm. Yani oksijen zehirlenmesi limitindesiniz.

Kuru hava ile 70 metrede gördüğünüz etkiyi, EAN40 ile 30 metrede görüyorsunuz. 

Bu nedenle nitrox ile dalış yaparken dikkat edilmeli, nitroxa özel dalış tabloları kullanılmalı, dalış bilgisayarlarımızın da dalış öncesi nitrox ayarları yapılmış olmalıdır.

Nitrox, dünyanın bir çok ülkesinde özellikle sığda yapılan eğitim dalışlarında çok yaygın. Ülkemizde alt yapı eksikliğinden dolayı bu çok ünlü değil.

Bir çok eğitim ajentesinin nitrox kursları mevcut. Bu sayede sertifikalı bir nitrox dalgıcı olabilir ve nitrox kullanarak güvenle dalabilirsiniz.

Nitroxun regülatör ve o-ringleri yüksek oksijen kısmi basıncından etklenmemesi için farklıdır. Genellikle regülatör üzerinde nitrox ibaresi bulunur.

Bir nitrox tüpünü de kolayca tanıyabilirsiniz, çünkü üzerinde sarı-yeşil bir çıkartma ile nitrox yazar.

Ayrıca nitrox, bir çok dalış sisteminde teknik dalış kursları için ön şarttır.

Fikrini söyle

*

CLOSE
CLOSE
Pin It